Rome 1889 wat gebeurde er in de Italiaanse hoofdstad

Dit jaar onderscheidt zich door twee belangrijke literaire gebeurtenissen. Een roman en een dichtbundel die vandaag de dag nog worden gelezen, zien het licht. De eerste is de publicatie van roman Il piacere (Het genot) van Gabriele D’Annunzio. Het verhaal speelt zich af in het Rome van die tijd. De tweede is de in het Romeinse dialect geschreven bundel Stelle de Roma van de dichter Trilussa, pseudoniem van Carlo Alberto Salustri (1871-1950). De onthulling van het standbeeld van Giordano Bruno op Campo de’ Fiori is derde belangrijke gebeurtenis. U kunt het nalezen op onderstaande pagina Rome 1889 wat gebeurde er in de Italiaanse hoofdstad.

8 januari

Het Etruskisch Museum in Villa Giulia wordt geopend.

7 maart

Oprichting van het Museo Nazionale Romano, het Nationale Romeinse Museum. Tegenwoordig omvat deze struktuur vier antieke collecties ondergebracht in evenzovele musea. Palazzo Altemps, Palazzo Massimo, Terme di Diocleziano en Crypta di Balbi.

9 maart

De eerste minister Crispi treedt af en vormt direct een nieuwe regering.

14 maart

Eerste steenlegging voor het Palazzo di Giustizia in Prati, naar een ontwerp van Guglielmo Calderini (1837-1916).

19 mei

De dichter Trilussa kondigt in het Romeinse tijdschift Il Rigantino het verschijnen van zijn eerste dichtbundel aan.

9 juni

Inwijding van het monument voor Giordano Bruno door Ettore Ferrari (1845-1929): een bronzen beeld op een marmeren sokkel met deze inscriptie ‘Aan Bruno / de eeuw die hij divineerde / hier / waar de brandstapel brandde’.

Rome 1889 wat gebeurde er in de hoofdstad11 juni

In een preek omschrijft Leo XIII het monument voor Giordano Bruno als een symbool ‘van de strijd tegen de katholieke religie tot het bittere einde’.

7 juli

De instelling van de Archeologische Wandeling in het gebied van de Thermen van Caracalla wordt goedgekeurd.

24 augustus

Op Piazza Colonna ontploft een bom

28 november

Augusto Armellini wordt de nieuwe burgemeester van de hoofdstad.

13 december

Tijdens de werkzaamheden aan het Militaire Ziekenhuis komen de overblijfselen van de antieke Romeinse Basilica Hilariana aan het licht.

Terug naar 1888. Ga naar 1890
Naar het kalender overzicht

Aantekeningen bij Rome 1889 wat gebeurde er in de hoofdstad

  • Zie deze Italiaanse wikipedia pagina voor de dichter Trilussa.
  • De foto van de inwijding van het standbeeld van Giordano Bruno komt uit het boek Nuovo album romano: Fotografie di un secolo. Samensteller Silvio Negro. Het boek heeft een formaat van 26 x 34 cm en bevat 304 afbeeldingen. Een groot aantal heeft een paginagroot formaat. Jaar van uitgave 1965.

 

Romeinse Volkstellingen sinds 1871. De cijfers tot 1951

Bij de eenwording van Italië in 1861 ontbrak de belangrijkste stad: Rome. Zij was de zetel van de Kerkelijke Staat waartoe in dat jaar ook nog grote delen van de regio Latium behoorden. Op 20 september 1870 nam het Italiaanse koninklijke leger op spectaculaire wijze (lees hier het verhaal) de stad in en maakte zo een eind aan de wereldse macht van de paus. De nieuwe politieke status van de stad beloofde economische groei. Dit dubbele perspectief bracht talloze werkzoekenden ertoe naar Rome te trekken. Zo ontstond een aanhoudende bevolkingsgroei die werd werd gemeten door de Romeinse volkstellingen sinds 1871.

De paus kreeg met het Vatikaan zijn eigen grondgebied. Rome werd in februari 1871 formeel jurisch de hoofdstad van Italië.  Zeer verregaand waren de gevolgen: het hof en de het regeringsapparaat verhuisden van Florence naar Rome.

De tabellen

De gegevens hieronder komen uit twee bronnen. Sanfilippo in de derde kolom staat voor de historicus Mario Sanfilippo, terwijl de afkorting ISTAT verwijst naar het nationale instituut voor de statistiek in Rome. De tabel geeft de Romeinse Volkstellingen sinds 1871, maar sluit ik af bij 1951. Alleen de Istat geeft voor de groei ook een percentage aan plus de datum van de volkstelling.

Jaar Datum Sanfilippo ISTAT %
1871 31/12 244.844 209.222
1881 31/12 300.467 269.813 29.0 %
1891 386.626
1901 10/02 462.783 416.028 52.2 %
1911 10/06 542.123 511.076 22.8 %
1921 01/12 691.661 650.258 27.2 %
1931 21/04 1.008.083 916.858 41.0 %
1941 1.403.307
1945 1.500.513
1951 04/11 1.626.793 43.6 %

Toelichting

Sanfilippo vermeldt dat de jaren 1881, 1941 en 1945 die hij geeft niet op volkstellingen berusten. Hij berekende de aantallen op basis van de gegevens in het Gemeente archief. Vergeleken met de Istat-tellingen zijn de aantallen die hij verschaft aanzienlijk hoger. Hij geeft er geen verklaring voor.

De tellingen vanaf 1871 namen de familie als uitgangspunt. Pas in 1901 moest elk lid van de familie een eigen formulier invullen.

Aantekeningen bij Romeinse Volkstellingen sinds 1871

  • Mario Sanfilippo, Le tre città di Roma. Lo sviluppo urbano dalle origini a oggi. Bari-Roma: Laterza, 1993.
  • ISTAT = Istituto nazionale di statistica. De website is in het Italiaans en in het Engels.

 

Rome 1870-1946 jaarlijkse kalender. Romeins Calendarium

Rome 1870-1946 Yearly Calendar

Deze serie biedt een overzicht van de belangrijkste gebeurtenissen die jaarlijks vanaf 1870 tot en met 1946 in de Italiaanse hoofdstad plaatsvonden. Elk jaar heeft zijn eigen pagina met een korte inleiding en een lijstje met de belangrijkste dagen. In enkele gevallen maak ik onder het hoofdje ‘Elders’ melding van gebeurtenissen op andere plaatsen in het land. De pagina sluit af met ‘Aantekeningen’ waarin opmerkingen en literatuur zijn opgenomen. De onderstaande overzichtspagina geeft de links naar elk afzonderlijk jaar. Maar de pagina’s ‘Rome 1870-1946 jaarlijkse kalender’ zijn ook onderling gelinkt. Tussen haakjes het aantal vermelde dagen in dat kalenderjaar. Het Calendarium is een work in progress.

Van 1870 tot 1909

1870 (34)
1871 (12)
1872 (6)
1873 (10)
1874 (6)
1875 (10)
1876 (9)
1877 (7)
1878 (9)
1879 (9)

1880 (9)
1881 (7)
1882 (7)
1883 (4)
1884 (4)
1885 (5)
1886 (9)
1887 (8)
1888 (7)
1889 (9)

1890 (14)
1891
1892
1893
1894 (7)
1895
1896
1897
1898 (8)
1899 (10)

1900 (13)
1901 (11)
1902 (7)
1903 (17)
1904 (13)
1905 (17)
1906 (20)
1907 (9)
1908 (8)
1909 (8)

Van 1910 tot 1945

1910 (10)
1911 (21)
1912 (7)
1913 (9)
1914 (16)
1915 (14)
1916 (6)
1917 (9)
1918 (7)
1919 (10)

1920 (14)
1921 (13)
1922 (14)
1923 (25)
1924 (25)
1925 (18)
1926 (12)
1927
1928
1929

1930 (8)
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939

1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946

Rome 1870-1945 per jaar een kalender
De Etruskische bronzen wolf wordt toegeschreven aan de beeldhouwer Vulca. Stamt uit de VI-V eeuw v. Chr.

Verantwoording

Italië voltooit in 1870 zijn staatkundige eenwording met de inname van de stad. 1870 is dus het ideale begin van deze serie, want dan begint wat men wel noemt het Derde Rome. Ik sluit de serie af met het laatste jaar van het Italiaanse koninkrijk.

Hoewel Rome het centrale thema is van dit Kalendarium zal de bezoeker  bemerken dat er vele lijnen lopen naar de rest van het land.

In alle teksten worden uit respect de namen van personen in hun oorspronkelijke vorm geschreven. Dus koning Vittorio Emanuele en niet Victor Emanuel.

 

Aantekeningen bij Rome 1870-1946 jaarlijkse kalender

  • De trap naar de Capitolijn noemt men in het Italiaans ook wel ‘cordonata’, omdat hij behalve te voet ook per paard kan worden bestegen. De afbeelding boven het artikel is van het schilderij Festa di Calendimaggio in Campidoglio.  Agostino Tassi was de schilder  (1578-1644). Zie wikipeda hier (it)
  • Het materiaal voor de jaarlijsten vind ik in historische standaardwerken en monografiën. Behulpzaam is ook de Enciclopedia Treccani, zowel online als op papier. En niet te vergeten wikipedia. Het boek van Claudio Rendina, Roma giorno per giorno, Rome: Newton & Compton, 2008 bracht mij op het idee. In 1979 verscheen als onderdeel van de Grande Dizionario Enciclopedico een deel met de titel Cronologia Universale: Dalla Prestoria all’Età Contemporanea. Het boekwerk bevat 35.000 ingangen en een gedetailleerde analytische index. Turijn: UTET, 1979. Pp. 1273.
  • Zie hier voor een artikel over Chronologie als hulpwetenschap voor de geschiedschrijving. En hier voor een handig overzicht van de Timelines.
  • Over deze periode van de Italiaanse geschiedenis bestaan twee recente Nederlandse monografieën. Beide boeken behandelen ook de naoorlogse periode, die van het contemporaine Italië.
    • Jaap van Osta, Een geschiedenis van het moderne Italië: De wording van een natie (1861-2011). Amsterdam: Wereldbibliotheek, 2020.
    • Pepijn Corduwener en Arthur Weststein, Het Italiaanse experiment: Een nieuwe geschiedenis van modern Italië. Amsterdam: Prometheus, 2021.