Corrado Govoni’s sonnet Handencultus uit 1903

Het gedicht

Corrado Govoni's sonnet Handencultus

Handen zijn een belangrijk thema voor beeldende kunstenaars en voor schrijvers van poëzie en proza. In de dagelijkse omgang drukken Italianen elkaar bij de begroeting de hand. Gedurende de ruim twee jaar pandemie bleef die eeuwenoude omgangsvorm achterwege. Een week geleden gaf ik iemand na twee jaar onthouding spontaan een hand. Het stemde mij tot nadenken. Ik bedacht dat ik ooit  een vertaling maakte van Corrado Govoni’s sonnet Handencultus. Het verscheen voor het eerst in 1903. De Italiaanse titel is ‘Culto di mani’, dat ‘Handencultus’ werd. Ik trof deze samenstelling trouwens niet in het Nederlands aan.

Men deelt Govoni gewoonlijk in bij een tiental auteurs die onder de ‘schemerdichters‘ in de literatuurgeschiedenis een plaats vonden. Het woord verwijst niet naar een school of beweging, maar duidt op gedeelde stijlelementen en concentratie op en waarneming van het alledaagse. De ‘beweging’ ging teloor rond 1920, maar haar invloed werkte door in de Italiaanse poëzie tot ver in de tweede helft van de twintigste eeuw.

Handencultus

O zuivere handen, handen van nonnen
bedreven in het bidden van de rozenkrans,
oude handen van onbuigzame ijver
lijkend op die in de reliquien!

O onkuise handen, handen van dames
bedreven in alle handelingen der lusten,
vlezige handen als leliën in bloei
in de miniaturen der getijdenboeken.

Alle handen. Wetende handen
van courtisanes of gifmengsters
aan ‘t mooie kleden betasten gewoon.

De heldenhanden van geduldige martelaren,
handen van lesbiennes en keizergemalinnen!
En de weduwenhanden op de portretten!

Toelichting

Literatuurhistorici wijzen voor dit sonnet naar invloeden van Maurice Maeterlinck, Gabriele D’Annunzio, maar ook naar Georges Rodenbach. In het geval van D’Annunzio is er een interessante verwijzing naar het gedicht Le mani, De handen.  Het lied staat in de bundel Poema Paradisiaco. Van Rodin zijn de hieronder afgebeelde handen.

Corrado Govoni's sonnet Handencultus

 

Aantekeningen bij Corrado Govoni’s sonnet Handencultus

  • Govoni publiceerde het sonnet Handencultus voor het eerst in de bundel Le fiale. De eerste druk dateert uit 1903 en werd uitgegeven door Francesco Lumachi te Florence.  In 1948 kwam er een nieuwe editie. In 1983 volgde een nieuwe uitgave waarin ditmaal ook de afdeling ‘Vas luxuriae’ werd opgenomen. Die gedichten gaven aanstoot en vonden daarom geen plaats in de uitgave van 1903.
  • Zie ook de auteurspagina Corrado Govoni.
  • De afbeelding Etude de deux mains croisées is een schets van Jean-François Millet.
  • De afbeelding De kathedraal (uit 1908)  is van Auguste Rodin. Zie hier voor het Musée Rodin.
  • Het woord ‘handencultus’ komt voor in een tekst over Strindberg in De Vlaamsche Gids uit 1924. Maar dat is onmiskenbaar een scanfout. Zie hier.
  • Ik vond in het Nederlandse literaire tijdschrift Mandala een kort verhaal van Jacques Hamelink getiteld ‘Handen’, hier een pdf.  (In: Mandala, n° 2, zomer 1975, pp. 32-33.)

 

Print Friendly, PDF & Email

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.