Hella Haasse in Italiaanse vertalingen

Kort biografisch

Dit artikel gaat over Hella Haasse in Italiaanse vertalingen. Maar eerst volgen enkele  biografische notities. Zij werd geboren in Batavia (nu Jakarta) in Nederlands-Indië op 2 februari 1918. Haar roepnaam Hella vervangt Hélène Serafia. Lager onderwijs ontving Hella in Nederland van 1920 tot 1928, met een korte onderbreking van 1922-1923. De middelbare school doorliep zij in Nederlands-Indië, dat zij in 1938 verliet om in Amsterdam Scandinavische letterkunde te gaan studeren. Biografische gegevens zijn ruimschoots voorhanden op Nederlandse websites.De Nederlandse schrijfster Hella Haasse in een tekening uit 1981.

Hella Haasse en Rome

Hella Haasse wijdde een flink aantal pagina’s aan de Heilige Stad. De eerste keer na de reis die haar in de zomer van 1951 naar Rome voerde. Ze reisde samen met haar echtgenoot. De terugreis ging over de via Cassia door Noord-Latium met een stop bij het meer van Bolsena. Vervolgens reden zij door naar Toscane, waarbij ze de steden Siena en Florence aandeden. Haasse legde haar ervaringen neer in Klein reismozaïek: Italiaanse impressies. Het boekje verscheen in 1952. De eerste 35 bladzijden gaan over Rome. Haar tweede project werd de roman De scharlaken stad, eveneens uit 1952. Het verhaal speelt zich hoofdzakelijk af in het 16e eeuwse Rome. Het derde romanproject krijgt de titel Een nieuwe testament. Haasse voert ons naar Rome in het jaar 417 en dateert heel precies de tijd van handeling: 5 en 6 juli.

Haasse’s werk in Italië

De Nederlandse schrijfster Hella Haasse heeft een warm onthaal gekregen bij Italiaanse lezers. Zoals men uit het hieronder opgenomen overzicht kan opmaken, werd met name haar fictie vertaald. Haar debuut Oeroeg verscheen trouwens pas in 2017 in het Italiaans (n° 13).  Aanvankelijk werden haar romans door uitgeverij Rizzoli (nrs 1, 3, 4 en 6) op de markt gebracht. Vanaf 1996 komen haar boeken bij de eveneens Milanese uitgeverij Iperborea uit. Eén titel (n° 2) vond onderdak bij de Turijnse uitgeverij Lindau.

Haasse in een Nederlandse bibliotheek op de Janiculum in Rome

In het Romeinse Istituto Italiano di Studi Germanici, het IISG, biedt gastvrijheid aan een klein fonds van werken van Nederlandse schrijfsters en schrijvers. Het gaat om 2810 nummers waaronder enkele tientallen vertalingen in het Italiaans. In ‘normale’ tijden kan men terecht in de leeszaal van het IISG. Hoe dit fonds er terecht is gekomen, stel ik nog wel eens aan de orde. Van Hella Haasse zijn 33 titels aanwezig, plus een nummer van het literaire tijdschrift Bzzlletin uit 1981, waarin een interview met Haasse.

Italiaanse vertalingen van haar werk

  1. Vagando per una selva oscura, Milaan: Rizzoli, 1991. 2e druk Milaan: Fabbri, 2002. Omslag-it. Vertaling: Cristina Hess. Oorspr. Het woud der verwachting, 1949. Amsterdam: Rainbow Pockets 2009: Omslag-nl.
  2. Il lago degli spiriti, Turijn: Lindau, 1992. Oorspr.
  3. Il profumo di mandorle amare, Milaan: Rizzoli, 1993. Omslag-it. Vertaling: Cristina Hess. Oorspr. Een nieuwer testament, Amsterdam: Querido, 1966.  Omslag-nl.
  4. I signori del tè, Milaan: Rizzoli, 1994. Omslag-it. Vertaling: -. Oorspr. De heren van de Thee, Amsterdam: Querido, 1992.  Omslag-nl.
  5. Di passaggio, Milaan: Iperborea, 1996. Omslag-it. Vertaling: Laura Pignatti. Oorspr. Transit, Amsterdam: Querido, 1994. Boekenweekgeschenk 1994. Omslag-nl. Pignatti schreef ook de inleiding op haar vertaling.
  6. La signora Bentinck, Milaan: Rizzoli, 1997. Omslag-it. Vertaling: -. Oorspr. Mevrouw Bentinck of Onverenigbaarheid van karakter,
  7. La fonte nascosta, Milaan: Iperborea, 1997. Omslag-it. Vertaling: Laura Pignatti. Oorspr. De verborgen bron, 1950. Omslag-nl. Pignatti schreef ook de inleiding op haar vertaling.
  8. Le vie dell’immaginazione, Milaan: Iperborea, 2001. Omslag-it. Vertaling: Laura Pignatti. Oorspr. De wegen der verbeelding, 1983. Omslag-nl.
  9. La pianista e i lupi, Milaan: Iperborea, 2003. Omslag-it. Vertaling: Lisetta Figurelli. Oorspr. Fenrir: een lang weekend in de Ardennen, 2000.  Omslag-nl. Met een nawoord van Franco Paris.
  10. Tiro ai cigni, Milaan: Iperborea, 2004. Omslag-it. Vertaling: L. Pignatti. Oorspr. Zwanen schieten, 1997. Omslag-nl.
  11. L’anello della chiave. Milaan Iperborea, 2006. Omslag-it. Vertaling: Franco Paris. Oorspr.  Sleuteloog, 2002. Omslag-nl.
  12. Genius loci, Milaan Iperborea, 2011. Omslag-it. Vertaling: Laura Pignatti. Oorspr.
  13. L’amico perduto, Milaan: Iperborea, 2017. Omslag-it. Vertaling: Fulvio Ferrara. Oorspr. Oeroeg, 1949. Omslag-nl.

Aantekeningen bij Hella Haasse Italiaanse vertalingen

  • Margot Dijkgraaf: Levensbericht. Op de website van de Digitale Bibliotheek Nederland is over Haasse veel materiaal voorhanden.
  • Pagina wikipedia Nederlands.

 

Hella Haasse in Umbrië over een boer en zijn hooi

Hella Haasse heeft in haar lange leven diverse boeken over Italië geschreven. Velen hebben gehoord van haar De tuinen van Bomarzo uit 1968 of zelfs gelezen. Minder bekend zijn wellicht de reisverhalen die zij in 1953 bundelde en de titel Klein reismozaïek meegaf. Zij trok in het jaar daarvoor – 1952 – door Italië. Zij legt niet uit op welke manier zij reisde, waarschijnlijk per trein en per locaal vervoer. Het is echter niet uitgesloten dat zij in gezelschap van iemand per auto door het land reisde. In de bundel komt namelijk een verhaal voor over wat Hella Haasse in Umbrië waarnam.

Zij zag een boer die zijn hooi langs een vrij steile weide naar boven sleept naar het erf van zijn boerderij die boven op de heuvel ligt. Hella Haasse kan haar Umbrische boer echter onmogelijk vanuit het raam van een treincoupé hebben gezien, of vanuit een autobus. Wat Haasse zegt over het beeld dat haar zal bijblijven, zou ook kunnen gelden voor de lezers van dit prachtige fragment.

Wandelende hooischelf

Terwijl de blik van de schrijfster over het glooiende Umbrische landschap dwaalt, wordt haar aandacht getrokken door een “wandelende hooischelf” die naar boven beweegt. Onder de schelf ontwaart zij een boer die met het hooi op zijn schouders naar boven probeert te komen. Na diverse  pogingen, met veel vallen en opstaan, lukt het hem tenslotte met een uiterste krachtsinpanning de vracht op het erf van zijn boerderij te krijgen. Dan daalt hij opnieuw af om een andere schelf naar boven te sjouwen.

Haasse concludeert: “Wil de boer zijn hooi boven hebben, dan moet hij het zelf halen, stap voor stap, een martelgang van vallen en opstaan. Hij doet het, geduldig en volhardend, met de kalmte van een mens die deze inspanning als iets van zelfsprekends heeft aanvaard.” (Geciteerd in Het Italie-gevoel, 112.)

Identiteit

Het is de laatste zin die mij interesseert. Haasse onthult hierin een aspect van de Italiaanse identiteit, namelijk de berustende volharding waarmee de taken worden volbracht die de continuïteit van het bestaan waarborgen. In weerwil van alle moeilijkheden die deze samenleving voor ons in petto heeft! In dit concrete geval, betreft een boer en diens zorg voor het hooi, het voedsel voor zijn beesten in de wintermaanden: het kan in de hogergelegen gebieden van Umbria gemeen koud zijn.

Het zijn belangrijke woorden in het Italiaans: geduld [pazienza], volharding [perseveranza], aanvaarding [accettazione]. Deze woorden behoren alle drie  tot de woordfamilie van ‘berusting’.

Het devies van Haasse – schrijven is waarnemen en denken – komt hier op een mooie manier tot uitdrukking. Schrijven is het resultaat van waarnemen en denken. Deze handelingen behoeven niet noodzakelijk in een zeer korte tijdspanne worden voltrokken. Integendeel. De werkwijze van Haasse was anders: tijdens de reis waarnemen, aantekeningen maken en eenmaal weer thuis kwam het aan de grote tafel in haar huiskamer tot schrijven. Dat verklaart ook het literaire karakter van deze reisverhalen. En het verklaart tevens de aanwezigheid van de diepere gedachte die vervat ligt in de door mij geciteerde zin. Die duidt op een kennis van zaken gevoed door meer waarnemingen dan slechts deze tobbende  Umbrische boer.

Aantekeningen bij Hella Haasse in Umbrië over een boer en zijn hooi

  • Pagina over Hella Haasse