De Italiaanse filosoof en schrijver Giorgio Agamben (Rome, 1942) publiceerde in 1985 het boek Idea della prosa. Het bevat dertig prozastukken. Het kortste (p. 40) bestaat uit zeven regels, het langste enkele pagina’s. Het negenentwintigste gaf hij de titel ‘Idee van de dood’. Hieronder volgt een Nederlandse vertaling. Een enkele aantekening rondt af.
Idee van de dood
De engel van de dood is de taal. In bepaalde legenden heet hij Samaël en er wordt ook verteld dat Mozes het tegen hem moest opnemen. De engel verkondigt ons de dood en wat anders doet de taal? Maar juist dit bericht maakt het voor ons zo moeilijk om te sterven. Sinds onheugelijke tijden, zolang de geschiedenis der mensheid duurt, is zij in gevecht met de engel en poogt zij om hem het geheim dat hij ons aankondigt afhandig te maken. Maar uit diens jongenshanden kan men alleen het bericht ontvangen, dat hij ons hoe dan ook was komen brengen.
De engel treft hiervoor geen blaam en alleen hij die de onschuld van de taal begrijpt, heeft een idee van de werkelijke betekenis van de annunciatie. Hij zou eventueel kunnen beginnen het sterven te leren.
Over Job
Giacoma Limentani begint haar boek over Job met een hoofdstuk over Samaël. Het is mogelijk dat Agamben deze tekst heeft gelezen, maar hij geeft in zijn boek geen enkele bibliografische verwijzing.
Aantekeningen bij het Idee van de dood
- Zie voor Giorgio Agamben deze Nederlandse wikipediapagina. Daar ook een lijstje met de Nederlandse vertalingen van zijn werk.
- Giorgio Agamben, Idea della prosa. Milaan: Feltrinelli, 1985, p. 97. Een tweede uitgebreide editie verscheen in 2002 bij uitgeverij Quodlibet in Macerata.
- Giacoma Limentani, Il grande seduto. Milaan: Adelphi, 1979. Met vier illustraties. Over deze schrijfster publiceerde ik hier een profiel. Daar ook verwijzingen naar haar werk en de vertaling van een lezing over Etty Hillesum uit 1988.
Aanhangsel: oorspronkelijke tekst
Idea della morte
L’angelo della morte, che in certe leggende si chiama Samaele e col quale si racconta che anche Mosè dovesse lottare, è il linguaggio. Esso ci annuncia la morte – che altro fa il linguaggio? Ma proprio questo annuncio ci rende così difficile morire. Da tempo immemorabile, da quanto dura la sua storia, l’umanità è in lotta con l’angelo, per strappargli il segreto che egli si limita ad annunciare. Ma dalle sue mani puerili si può cavare soltanto quell’annuncio, che, del resto, egli era comunque venuto a portarci. Di questo l’angelo non ha colpa, e solo chi capisce l’innocenza del linguaggio intende, anche, il vero senso dell’annuncio e può, eventualmente, imparare a morire.
